Vooruit met de geit

Sinds 2007 is de geitenhouderij regelmatig negatief in het nieuws gekomen, met name door de Q-koorts. Ook de veehouderij in bredere zin staat vaak ter discussie, vooral rondom schaalvergroting en de ontwikkeling van megastallen.

Om die reden hebben het ministerie van EL&I, de Provincie Noord-Brabant, de SRE Milieudienst en de ZLTO Wageningen UR Livestock Research gevraagd onderzoek te doen naar mogelijke alternatieve richtingen voor de geitenhouderij. Dit rapport vormt de verslaglegging en afsluiting van het eerste deel van deze opdracht: de systeemanalyse.

Het doel van deze systeemanalyse is drieledig:

• Het in kaart brengen van de problematiek binnen en rondom de geitenhouderij.

• Het identificeren van blokkades die veranderingen bemoeilijken.

• Het formuleren van aangrijpingspunten voor verbetering en vernieuwing.

De analyse richt zich niet uitsluitend op het houderijsysteem zelf. Ook de bredere context, zoals de keten en de maatschappij, is nadrukkelijk meegenomen.

De geitenhouderij staat voor grote uitdagingen in de verduurzaming van de sector. De focus moet daarbij liggen op vijf samenhangende probleemgebieden: (1) economische levensvatbaarheid, (2) verwaarding van overtollige lammeren, (3) volksgezondheid, (4) maatschappelijke legitimatie en (5) milieu. Omdat deze thema’s nauw met elkaar verbonden zijn, volstaat een stapsgewijze aanpak niet; er is een structurele en integrale benadering nodig.

Wij bevelen aan om dit te doen via reflexief interactief ontwerpen, een methode van Wageningen UR Livestock Research waarbij stakeholders gezamenlijk duurzaamheidsdoelen formuleren, innovatieve oplossingen ontwikkelen en toekomstbeelden ontwerpen. Dit vergroot de oplossingsruimte en biedt concrete handelingsperspectieven voor de sector.

In dit rapport zijn twee toekomstscenario’s uitgewerkt: ‘Grootschalige geitenhouderij voorbij volumegroei’ en ‘De geitenhouderij als onderdeel van haar omgeving’. Deze maken duidelijk dat de sector zich op verschillende manieren kan ontwikkelen richting een duurzame toekomst.

Sinds 2007 is de geitenhouderij regelmatig negatief in het nieuws gekomen, met name door de Q-koorts. Ook in bredere zin staat de veehouderij onder druk door discussies over schaalvergroting en megastallen. Om mogelijke alternatieve richtingen voor de sector te verkennen, gaven het ministerie van EL&I, de Provincie Noord-Brabant, de SRE Milieudienst en de ZLTO Wageningen UR Livestock Research opdracht tot een systeemanalyse. Deze analyse richt zich niet alleen op het houderijsysteem zelf, maar ook op de bredere keten en maatschappelijke context.

Uit de analyse blijkt dat de geitenhouderij voor vijf sterk samenhangende probleemgebieden staat: (1) economische levensvatbaarheid, (2) verwaarding van overtollige lammeren, (3) volksgezondheid, (4) maatschappelijke legitimatie en (5) milieu. Deze thema’s bedreigen niet alleen het huidige functioneren, maar ook de toekomstbestendigheid van de sector. Schaalvergroting lijkt voor individuele bedrijven een oplossing, maar leidt sectoraal tot meer melk en prijsdruk. Tegelijkertijd blijft de omgang met overtollige lammeren problematisch, vormt de veehouderij een risico voor de volksgezondheid, is de maatschappelijke waardering geschaad en vraagt de milieubelasting om meer aandacht. Belangrijk is vooral dat deze kwesties nauw met elkaar verweven zijn: economische levensvatbaarheid maakt investeringen in oplossingen mogelijk, terwijl maatschappelijke legitimatie en milieuprestaties juist weer voorwaarden zijn voor diezelfde levensvatbaarheid.

Om de sector duurzaam te transformeren, volstaat een stapsgewijze aanpak per thema niet. Nodig is een integrale en interactieve benadering. De methode reflexief interactief ontwerpen van Wageningen UR Livestock Research biedt hiervoor handvatten. In dit proces werken stakeholders samen aan duurzaamheidsdoelen, ontwikkelen zij nieuwe oplossingen en ontwerpen zij toekomstbeelden voor een vitale, maatschappelijk verantwoorde geitenhouderij. Door dit gezamenlijk te doen, ontstaat een grotere oplossingsruimte en krijgen betrokkenen concrete handelingsperspectieven.

Als eerste aanzet zijn in dit rapport twee toekomstscenario’s uitgewerkt: ‘Grootschalige geitenhouderij voorbij volumegroei’ en ‘De geitenhouderij als onderdeel van haar omgeving’. Deze scenario’s tonen aan dat de sector zich op verschillende manieren kan ontwikkelen en laten zien dat er meerdere paden mogelijk zijn richting een duurzame toekomst.